Sayt ochmoqchi bo'lgan har bir biznes ikkita narsadan boshlaydi: domen sotib olish va hosting tanlash. Domen bu saytingiz manzili, masalan kompaniya.uz. Hosting esa sayt fayllari va ma'lumotlar bazasi turadigan server. Ikkalasi alohida xizmatlar, ularni turli kompaniyalardan olish ham mumkin.
Qisqa javob: .uz domenni rasmiy registratorlardan biri orqali, o'z nomingizga yoki kompaniyangiz nomiga ro'yxatdan o'tkazasiz, 1 yildan 10 yilgacha muddatga. Hostingni esa loyihaga qarab tanlaysiz: oddiy hosting, VPS yoki bulut. Quyida jarayonni bosqichma-bosqich, nimalarni tekshirish va qayerda xato qilinishini ko'rib chiqamiz.
Bu maqola registrator reklamasi emas. Biz domen sotmaymiz, lekin mijozlarimiz uchun domen, DNS, hosting va SSL'ni muntazam sozlaymiz, shuning uchun eng ko'p uchraydigan muammolarni yaxshi bilamiz.
.uz domen qanday ishlaydi
.uz zonasini «UZ» domeni ma'muriyati boshqaradi, rasmiy sayti cctld.uz. Domenni bevosita ma'muriyat emas, akkreditatsiyadan o'tgan registratorlar ro'yxatdan o'tkazadi. Ularning ro'yxati cctld.uz/reg sahifasida.
cctld.uz saytidagi savol-javoblarga ko'ra asosiy qoidalar:
- Kim ola oladi: millati va yashash joyidan qat'i nazar har qanday jismoniy va yuridik shaxs. Anonim ro'yxatdan o'tish mumkin emas, ma'lumotlar to'liq va to'g'ri bo'lishi shart.
- Nom: lotin harflari, raqamlar va defisdan iborat bo'ladi.
- Muddat: ro'yxatdan o'tish va uzaytirish 1 yildan 10 yilgacha.
- Tezlik: registrator to'lovni olgandan keyin domen ko'pi bilan ikki kun ichida ro'yxatdan o'tkazilishi kerak.
- Muddat tugasa: domen yana 7 ish kuni o'chirilgan holatda turadi, shu vaqt ichida egasi uni tiklay oladi. Keyin domenni boshqa odam band qilishi mumkin.
Asosiy zonadan tashqari co.uz, com.uz kabi ikkinchi darajali zonalar ham bor. Qoidalar va narxlar o'zgarishi mumkin, shuning uchun aniq shartlarni har doim cctld.uz va tanlagan registratoringizdan tekshiring.
Domen sotib olish: bosqichma-bosqich
- Nomni tanlang. Qisqa, oson talaffuz qilinadigan va telefonda aytib berish qulay nom tanlang. Defis va raqamlardan imkon qadar qoching.
- Bandligini tekshiring. Buni cctld.uz'dagi domen tekshirish vositasida yoki registrator saytida qilish mumkin.
- Registratorni tanlang. Narxdan tashqari DNS boshqaruvi qulayligini, qo'llab-quvvatlash xizmatini va domenni boshqa registratorga o'tkazish shartlarini solishtiring.
- Arizani to'ldiring va shartnoma tuzing. Domen egasi sifatida kimni ko'rsatayotganingizga alohida e'tibor bering, bu haqda quyida batafsil.
- To'lang va DNS'ni sozlang. Domen hostingga A yoki CNAME yozuvlari orqali ulanadi, korporativ pochta uchun esa MX yozuvlari qo'shiladi.
Domen narxlari nimaga bog'liq
Ro'yxatdan o'tkazish va qayta ro'yxatdan o'tkazish narxini har bir registrator o'zi belgilaydi. Shuning uchun domen narxlari registratorlar o'rtasida farq qiladi. Birinchi yilga chegirma berib, uzaytirishni qimmatroq qiladiganlar ham bo'ladi. Bir necha yilga birdaniga to'lash ko'pincha qulayroq va muddatni unutib qo'yish xavfini kamaytiradi.
Domen egasi kim bo'lishi kerak
Bu eng muhim va eng ko'p e'tibordan chetda qoladigan savol. Ko'pincha domenni dasturchi, dizayner yoki marketing agentligi o'z nomiga ochib qo'yadi. Hamkorlik tugaganda yoki odam bilan aloqa uzilganda kompaniya o'z saytining manzilini nazorat qila olmay qoladi.
Xuddi shu qoida hosting akkauntiga ham tegishli: to'lov kim nomidan qilinayotgani va kabinetga kim kira olishini biling.
Hosting va domen sotib olish: bitta joyda yoki alohida
Ko'p registratorlar hosting va domen sotib olishni bitta paketda taklif qiladi. Bu boshlash uchun qulay: bitta hisob, bitta to'lov. Lekin ularni ajratib saqlashning ham afzalligi bor: hostingni almashtirganda domen joyida qoladi, faqat DNS yozuvlarini o'zgartirasiz. Hosting ko'chirish qanday qilinishini saytni boshqa hostingga ko'chirish maqolasida yozganmiz.
Oddiy hosting, VPS yoki bulut
| Turi | Nima bu | Kimga mos |
|---|---|---|
| Oddiy hosting | Bitta serverda ko'p saytlar, tayyor panel | Landing, sayt-vizitka, WordPress sayt |
| VPS | Sizga ajratilgan virtual server, to'liq boshqaruv | Backend, Telegram bot, ma'lumotlar bazasi |
| Bulut | Kerakli resursni kengaytirish mumkin bo'lgan infratuzilma | O'sib borayotgan servis, ko'p komponentli tizim |
Oddiy hosting
Eng arzon va eng oddiy variant. Panel orqali fayllar yuklanadi, PHP va MySQL tayyor turadi. Kamchiligi: resurslar boshqa saytlar bilan bo'lishiladi va server sozlamalarini o'zgartira olmaysiz.
VPS hosting
O'zbekistonda VPS hosting Node.js, Python yoki Go'da yozilgan backend, Telegram bot va alohida ma'lumotlar bazasi bo'lgan loyihalar uchun standart tanlov. Lekin VPS'ni kimdir boshqarishi kerak: xavfsizlik yangilanishlari, zaxira nusxa, monitoring. Bu ishni o'zingiz qilmasangiz, Cloud va DevOps xizmati kerak bo'ladi.
Bulutli infratuzilma
Yirik bulut platformalari yoki mahalliy provayderlarning bulut xizmatlari yuklama oshganda resurs qo'shish, avtomatik zaxira nusxa va bir nechta serverda ishlash imkonini beradi. Bu ko'proq murakkab tizimlar uchun, masalan, ko'p klinikali MyClinic kabi bulutli servislar uchun.
Hostingni qayerda joylashtirish: O'zbekistonda yoki chet elda
Server joylashuvi ikki narsaga ta'sir qiladi. Birinchisi tezlik: auditoriya O'zbekistonda bo'lsa, yaqin server yoki CDN javob vaqtini qisqartiradi. Batafsil sayt tezligini oshirish maqolasida. Ikkinchisi qonunchilik: agar tizim O'zbekiston fuqarolarining shaxsiy ma'lumotlarini qayta ishlasa, ularni saqlash joyiga oid talablar bor. Bu haqda shaxsiy ma'lumotlarni O'zbekistonda saqlash maqolasida yozganmiz, aniq holatingiz bo'yicha esa yurist bilan maslahatlashing.
Hosting tanlashda nimalarni tekshirish kerak
- Zaxira nusxa: qanchalik tez-tez olinadi, qayerda saqlanadi va uni qanday tiklash mumkin.
- SSL: bepul sertifikat bormi va avtomatik yangilanadimi. Batafsil SSL sertifikat nima maqolasida.
- Resurslar: protsessor, operativ xotira, disk turi va hajmi.
- Texnik yordam: qaysi tilda, qaysi vaqtda va qanchalik tez javob beradi.
- Chiqish yo'li: ma'lumotlarni to'liq yuklab olib, boshqa joyga ko'chira olasizmi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Domen pudratchi nomiga ochilgan va kompaniyaning unga kirishi yo'q.
- Uzaytirish muddati o'tib ketgan, sayt va pochta birdaniga ishlamay qolgan.
- Bir xil akkauntda domen, hosting va pochta, kirish esa bitta odamning telefonida.
- Zaxira nusxa yo'q yoki uni hech kim tiklashni sinab ko'rmagan.
SyncLab qanday yordam beradi
Biz domen va hosting sotmaymiz, lekin mijozlarimiz uchun to'g'ri variantni tanlashga yordam beramiz: domenni kompaniya nomiga ro'yxatdan o'tkazish, DNS, korporativ pochta, SSL va serverni sozlash, zaxira nusxa va monitoring. Infratuzilma ishlari Cloud va DevOps yo'nalishida loyihaga qarab baholanadi. Agar saytning o'zi hali bo'lmasa, sayt yaratish xizmatini ko'ring: qisqa brifdan keyin aniq hajm, muddat va qat'iy narx yozilgan taklif yuboramiz. Sayt ishga tushgandan keyin uni kuzatib borish haqida saytni texnik qo'llab-quvvatlash maqolasida o'qing.
Ko'p beriladigan savollar
.uz domen sotib olish uchun nima kerak?
Rasmiy registratorlardan birini tanlash, ro'yxatdan o'tish arizasini to'ldirish, registrator bilan shartnoma tuzish va to'lov qilish kerak. Arizada o'zingiz yoki kompaniyangiz haqida to'liq va ishonchli ma'lumot berasiz, registrator buni tasdiqlovchi hujjat so'rashi mumkin. Registratorlar ro'yxati cctld.uz saytida e'lon qilingan.
Chet ellik yoki chet el kompaniyasi .uz domen ola oladimi?
cctld.uz saytidagi savol-javoblarga ko'ra, .uz domenni millati va yashash joyidan qat'i nazar har qanday jismoniy va yuridik shaxs ro'yxatdan o'tkazishi mumkin. Anonim ro'yxatdan o'tish esa mumkin emas.
Domen narxlari qancha?
Ro'yxatdan o'tkazish va uzaytirish narxini har bir registrator o'zi belgilaydi, shuning uchun narxlar farq qiladi. Faqat birinchi yil narxiga emas, keyingi yillarni uzaytirish narxiga ham qarang.
Domen muddati tugasa nima bo'ladi?
Rasmiy qoidalarga ko'ra, muddat tugagach domen qo'shimcha 7 ish kuni davomida o'chirilgan holatda turadi va egasi uni to'lov bilan tiklashi mumkin. Bu muddatdan keyin domenni boshqa odam sotib olishi mumkin, shuning uchun avtomatik eslatma va uzaytirishni oldindan sozlang.
Oddiy hosting, VPS yoki bulut: qaysi biri kerak?
Landing yoki kichik korporativ sayt uchun oddiy hosting ko'pincha yetarli. Backend, bot va ma'lumotlar bazasi bo'lgan loyihaga VPS kerak bo'ladi. Yuklama o'zgaruvchan, bir nechta servis va zaxira nusxa talab qilinadigan tizimlarga bulutli infratuzilma mos keladi.
